Bí quyết giúp trẻ mầm non phát triển trí tuệ cảm xúc (EQ)

Trí tuệ cảm xúc (EQ) có tác động đến sự thành công trong tương lai của trẻ hay không? Ba mẹ cần lưu ý những gì để giúp trẻ phát triển EQ ngay từ nhỏ?

EQ là gì ?

EQ là viết tắt của cụm từ “Emotional Quotient” – chỉ số cảm xúc. Những người có công trong nghiên cứu và đưa ra chỉ số EQ là hai nhà tâm lý học người Mỹ: Peter Salovey  và John Mayer vào năm 1996. Nhưng trước đó một năm (1995), trong tác phẩm Emotional intelligence, nhà tâm lý học Daniel Goleman đã đề cập đến chỉ số cảm xúc, gọi đó là “sự thông minh của tâm hồn” hoặc “thông minh trong cảm xúc”.

EQ là khả năng nhận thức, hiểu và truyền đạt cảm xúc. EQ cao giúp trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp, hòa đồng với bạn bè và các kỹ năng xã hội khác như kỹ năng ứng xử, lãnh đạo, làm việc trong nhóm... EQ là nền tảng cho sự thành công của trẻ sau này.

Chỉ số cảm xúc gồm 4 cấp độ:

- Nhận biết cảm xúc: Trẻ có thể nhận biết đúng cảm xúc của bản thân mình và cảm xúc của những người xung quanh.
- Hiểu được cảm xúc: Trẻ có khả năng hiểu và thấu cảm được các loại cảm xúc, đồng thời biết nguyên nhân và hậu quả của các loại cảm xúc ấy.
- Tạo ra cảm xúc: Trẻ có khả năng diễn tả và đáp lại các cảm xúc của người khác. Thông qua đó, trẻ biết lắng nghe, thông cảm và chia sẻ với người khác.
- Quản lý cảm xúc: Trẻ có khả năng tự quản lý được cảm xúc của mình, cư xử hợp lý để dễ dàng hòa đồng với tập thể.

Trong những năm đầu đời, trẻ nhỏ phát triển vượt bậc ở tất cả mọi mặt, từ kỹ năng đến nhận thức. Con thường xuyên cảm thấy bị choáng ngợp vì những điều mới lạ liên tục thay đổi xung quanh và cả bên trong bản thân mình. Con dần nhận ra bản thân phải đối mặt với các kiến thức mới mẻ, các nhiệm vụ phức tạp như làm sao để quản lý các cảm xúc mạnh mẽ dâng trào trước các tình huống mà con không thích, hoặc phải tự kiếm chế các hành động bộc phát của bản thân. Tuy nhiên, ở giai đoạn này, với khả năng ngôn ngữ còn hạn chế và nhận thức mới bắt đầu phát triển, trẻ thường dễ cảm thấy bị “hoang mang” và "bối rối". Vì vậy, Ba Mẹ cần đồng hành để giúp con nhận ra những cảm xúc của chính mình, hiểu được cảm xúc đó đến từ đâu và học cách kiểm soát chúng. 

6 gợi ý giúp trẻ phát triển trí tuệ cảm xúc (EQ) 

Giúp con hiểu và gọi tên cảm xúc: Đây là bước đầu tiên trong việc dạy con nâng cao EQ. Xác định đúng cảm xúc và nói về những cảm xúc đó là cách đúng đắn để giúp con hiểu tại sao con lại cảm thấy như vậy. Hãy tạo nên thói quen nhận biết và gọi tên cảm xúc khi chúng xuất hiện ngay từ khi lúc nhỏ. Ví dụ, khi bé cảm thấy buồn bã hoặc chán nản, hãy yêu cầu bé mô tả cảm xúc của mình, yêu cầu bé ghi lại hoặc vẽ ra.

Giúp trẻ phát triển trí tuệ cảm xúc EQ

 

Giúp con hiểu rằng các cảm xúc, dù là tiêu cực, không phải là điều xấu, mà chúng ta cần nhận biết và vượt qua chúng. Trẻ em nếu phải lớn lên trong môi trường bị đè nén và dồn ép cảm xúc, không được phép thể hiện và trải nghiệm các cảm xúc tiêu cực, khi lớn lên có thể dễ vướng phải các vấn đề hành vi, dễ bị bắt nạt hoặc đi bắt nạt bạn bè, rối loạn lo âu, hoặc nặng hơn là trầm cảm. Vì vậy, ngay từ những năm tháng đầu đời, hãy cho con hiểu được thông điệp: Con có quyền cảm nhận mọi cảm xúc. Điều con cần học là tự kiểm soát hành vi của bản thân. Ví dụ, khi con cảm thấy tâm trạng không tốt và ném đồ: hãy nói: “Mẹ hiểu là con không vui, nhưng thay vì ném đồ chơi thế này thì con có thể chơi với quả bóng giúp giảm căng thẳng này. Con có thể cầm nắm nó, bóp chặt nó đến khi con thấy khá hơn."

Hướng dẫn con nên làm gì mỗi khi trải qua các cảm xúc tiêu cực: Đôi khi, chính vì sự lúng túng do không biết bản thân phải làm gì, trẻ thường sẽ thể hiện các cảm xúc tiêu cực qua những hành vi đơn sơ mà trẻ biết làm ở thời điểm đó, như: cắn, đánh, nổi cơn gào khóc… Điều con cần là các gợi ý và các giải pháp của Ba Mẹ, chứ không phải sự trừng phạt hay đánh mắng. Hãy cân nhắc lựa chọn những giải pháp phù hợp với tâm lý và tính cách của con, và cho phép con làm những điều ấy khi tức giận. Ví dụ: hướng dẫn con vào phòng hoặc đến góc yêu thích của con trong nhà để bình tĩnh lại, hít thở sâu, vẽ tranh, tô màu hoặc khuyến khích con nói ra những điều con đang cảm thấy.

Luôn phản hồi với cả những cảm xúc tích cực của con. Tương tự như việc phản hồi với những cảm xúc tiêu cực, bố mẹ cũng có thể hướng dẫn cho con biết nên làm gì mỗi khi con cảm thấy tự hào, vui sướng hay phấn khích. Ví dụ, những lần đầu tiên mà con làm thành công trò chơi nào đó, có thể con sẽ thể hiện nét mặt vô cùng ngạc nhiên. Khi đó, nếu Ba Mẹ hào hứng cười và vỗ tay, con sẽ hiểu rằng khi làm được việc gì đó đáng tự hào, mọi người sẽ động viên và cổ vũ.

Làm gương cho con: Con luôn luôn quan sát, học hỏi và bắt chước mọi hành vi của Ba Mẹ. Nếu muốn con trở thành người có năng lực EQ, hãy tự quản lý cảm xúc của chính mình. Nếu Ba Mẹ thường xuyên la lối khi bực tức, con cũng sẽ học cách phản ứng bằng việc hét to. Ngược lại, nếu Ba Mẹ tìm một nơi khác để hít thở sâu khi tức giận, con sẽ dần hiểu rằng, khi con tức giận, con nên tìm chỗ nào đó để trấn tĩnh lại. Khi Ba Mẹ thể hiện sự cảm thông, thấu hiểu cảm xúc của con, con cũng sẽ dần học được cách ghi nhận và đồng cảm với cảm xúc của người đối diện.

Giúp con trưởng thành trong sự yêu thương và tôn trọng

Hãy để con cảm nhận được tình yêu thương của mọi người xung quanh bằng những cử chỉ, lời nói cụ thể. Thực tế cho thấy những đứa trẻ lớn lên trong một gia đình hạnh phúc sẽ phát triển nhân cách hoàn thiện hơn, có thái độ tích cực hơn trước những biến động trong cuộc sống. Bên cạnh đó, Ba Mẹ cũng cần hình thành cho trẻ thói quen biết quan tâm, chia sẻ với những người trong gia đình, bạn bè…

Giúp con kiểm soát cảm xúc là một hành trình đòi hỏi rất nhiều sự kiên nhẫn và bao dung của Ba Mẹ. Khi Ba Mẹ bình tĩnh nhìn nhận cảm xúc của trẻ một cách cảm thông, trẻ sẽ dần dần học được cách kiểm soát cơn giận, hành động và cảm xúc của mình một cách phù hợp. Trẻ sẽ học được cách giải quyết cảm xúc một cách lành mạnh, biết thấu cảm với người khác và biết cách đưa ra những quyết định có trách nhiệm. Điều này sẽ tạo cho bé sức mạnh và nội lực để thích ứng nhanh chóng với một thế giới không ngừng biến động.